Theory of Mind in deaf or hard of hearing children; effectiveness of ToM- en Languagetraining
Financiering: ZG auditief/communicatief – ZonMW gesloten ronde promotieonderzoek
Looptijd: 48 maanden (september 2025 tot september 2029)
Projectleider: dr. Anneke Vermeulen (Pento-UMCG)
Projectgroep:
Irene de Nijs MSc. (UMCG-Pento) promovenda
dr. Margreet Langereis (Pento-UMCG)
dr. Laura Rachman (UMCG-Pento)
dr. Lizet Ketelaar (NSDSK)
prof.dr.ir. Deniz Baskent (UMCG) promotor
Nederlandse titel
Theory of Mind bij slechthorende en dove kinderen; effectiviteit van ToM en taaltraining
Achtergrond
Kinderen met gehoorverlies hebben vaak moeite met het onderkennen van gedachten en emoties van anderen en het afstemmen van hun eigen gedrag hierop, de Theory of Mind (ToM). Dit is een gevolg van het moeilijk kunnen horen van spraak en stem, en bijkomende taalproblemen.
Onderzoek
Voor deze kinderen willen we via verbeterde ToM de dagelijkse omgang met vriendjes vergemakkelijken. Dit is belangrijk voor hun welbevinden. Hoe groot de ToM problemen zijn en waar ze mee samenhangen gaan we onderzoeken. Verder bepalen we of een bestaande ToM groepstraining en een individuele taaltraining voor kinderen van 5–12 jaar en hun ouders effectief zijn.
Verwachte output
De resultaten van het project maken het mogelijk voor ouders en begeleiders tijdig een goed geïnformeerde keuze te maken voor een begeleiding.
Aan het project werken ervaringsdeskundigen mee. Zij zullen de subjectieve ervaringen van ouders verzamelen door middel van een interview.
Contact
Heb je vragen of ideeën, neem contact op met dr. Anneke Vermeulen a.vermeulen@pento.nl
Website ZonMw
Theory of Mind in slechthorende en dove kinderen; effectiviteit van ToM en taaltraining
Kleuterpraat – Pragmatiek van dove en slechthorende kinderen van 4 jaar
Financiering: ZG auditief/communicatief – Deelkracht interne extra ronde
Looptijd: 12 maanden (januari 2026 t/m december 2026)
Projectleider: dr. Margreet Langereis (Pento-UMCG)
Projectgroep:
dr. Anneke Vermeulen (Pento-UMCG)
Prof.dr. Evelien Dirks (NSDSK)
Prof.dr. Loes Wauters (Kentalis)
dr. Marije Boonstra (Auris)
Irene Sormani MSc. (Pento)
dr. Laura Rachman (UMCG-Pento)
Margo Zwitserlood (Pento)
dr. Gerda van der Veer (Pento)
Achtergrond
Pragmatische vaardigheden zijn essentieel voor het kunnen participeren in diverse sociale contexten. Pragmatiek heeft betrekking op het sociale gebruik van taal. Het domein pragmatiek is de linguïstische component van de sociale communicatie en omvat de vaardigheid om de taalstructuur aan te passen aan de gesprekspartners (perspectief nemen), aan de context en situatie (contingente, relevante uitingen produceren). De socioculturele omgangsvormen worden verworven via incidentele/informele sociolinguïstische leerprocessen. Vanaf de vroegste ontwikkeling tot aan de volwassenheid worden er pragmatische problemen gevonden bij DSH personen, betreffende het vasthouden van gezamenlijke aandacht, de beurtname, het vasthouden aan het onderwerp en het contingent reageren op een partner tijdens een gesprek, het stellen van vragen, het oplossen van misverstanden en het begrijpen van grappen, bedrog en sarcasme.
Onderzoek
Recent bleek uit een review dat vaak gevonden werd dat het voor (jonge) DSH kinderen moeilijk is en blijft deze pragmatische vaardigheden te verwerven: De thematische analyse bevestigde dat DSH kinderen het moeilijk blijven vinden om conversatie- en pragmatische vaardigheden onder de knie te krijgen. Hoewel al enige tijd beschreven in de literatuur, is dit toch verrassend, gezien de vooruitgang in de mondelinge taalvaardigheid van DSH kinderen in de afgelopen jaren. De gegevens suggereren dat conversatie- en pragmatische vaardigheden niet correleren met het taalniveau van het kind, aangezien zelfs kinderen met leeftijdsadequate gesproken taalvaardigheden niet noodzakelijkerwijs een leeftijdsadequate ontwikkeling van conversatie- en pragmatische vaardigheden hebben. Hoewel aangetoond dat taaltests gericht op specifieke taalaspecten zoals woordenschat of zinsbouw bij DSH kinderen dus geen relatie hebben met hun pragmatische vaardigheden is er nog geen onderzoek gedaan naar de relatie met functionele taal (spontane taalanalyse).
Het project heeft meerdere doelen:
Ten eerste het vaststellen van de pragmatische taalvaardigheden van DSH kinderen met behulp van een gestandaardiseerde test.
Ten tweede het vaststellen van de relatie tussen de functionele taal (spontane taalanalyse) en pragmatische vaardigheden.
Ten derde het vaststellen van de relatie met diverse factoren op een drietal domeinen, auditief, cognitief en linguïstisch.
Verwachte output
Pragmatische vaardigheden zijn essentieel voor het sociale welzijn van kinderen. Gezien de frequent gerapporteerde achterstanden op gebied van de pragmatiek bij DSH kinderen is het noodzakelijk om het niveau ervan voor de doelgroep in kaart te brengen Aanvullend is het waardevol om relaties met andere audiologische, cognitieve en linguïstische vaardigheden vast te stellen om, indien nodig, in een vroeg stadium interventies te kunnen starten.
Contact
Heb je vragen of ideeën, neem contact op met dr. Margreet Langereis (m.langereis@pento.nl)
eFAVO: a multicenter study on the perception of emotions from faces and voices in children with hearing aids
Financiering: ZonMw Expertisefunctie Zintuiglijk Gehandicapten – Deelsector Auditief/Communicatief
Looptijd: 24 maanden (juli 2022 tot juli 2024)
Projectleider: dr. L. Rachman (Pento / UMCG)
Projectgroep:
dr. L. Rachman (Pento / UMCG)
dr. ir. R. Benard (Pento)
dr. E. Dirks (NSDSK)
prof. dr. ir. D. Başkent, dr. R. Free, ir. A. Maat (UMCG)
Nederlandse titel
Emoties waarnemen in gezichten en stemmen bij kinderen met hoortoestellen
Achtergrond
Hoortoestellen zijn van oudsher gericht op het verstaan van gesproken taal. Naast het begrijpen van gesproken taal is het waarnemen en herkennen van emoties van een gesprekspartner een belangrijk onderdeel van communiceren. Emoties kunnen worden uitgedrukt via stemklanken of via gezichtsuitdrukkingen. Het leren herkennen van emoties is belangrijk voor de sociale ontwikkeling van kinderen.
Het onderzoek
Het onderzoek richt zich op kinderen tussen de 6 en 18 jaar die een hoortoestel dragen. Hoe goed kunnen zij emoties in stemmen en gezichten herkennen? En welke invloed hebben hoortoestelinstellingen op emotiewaarneming? Deelnemende kinderen zullen auditieve en visuele emotietesten doen. Ouders zullen vragenlijsten invullen over de emotionele ontwikkeling van hun kind. De resultaten uit dit onderzoek worden gebruikt om ouders en verzorgers te helpen om het leren van emoties bij kinderen met hoortoestellen zo goed mogelijk te ondersteunen.
Contact
Heb je vragen of ideeën, neem contact op met Laura Rachman (l.rachman@pento.nl) of Ruben Benard (r.benard@pento.nl)
Effectiveness of Autonomy Enhancing Therapy in hearing impaired adults with mental disorders
Financiering: VCVGZ
Looptijd: 24 maanden (sept 2022- sept 2024)
Aanvrager: dr. A. Vermeulen (Pento)
Projectgroep:
dr. A. Vermeulen (Pento)
dr. M. Langereis (Pento)
dr. ir. J.E. van Dijk (Pento)
prof. dr. M. Bekker (VU/University Tilburg)
prof. dr. ir. J. Frijns (LUMC)
Nederlandse titel
Effectstudie naar Autonomie Versterkende Behandeling bij volwassenen met een auditieve beperking en psychosociale problemen en/of psychische stoornissen.
De vraagstelling van het onderzoek
Een auditieve beperking belemmert de communicatie, vaak met ernstige negatieve gevolgen voor het persoonlijk en maatschappelijk functioneren. Bij licht tot ernstig slechthorende of dove volwassenen worden in onderzoeken dan ook frequent psychosociale problemen of psychische stoornissen gerapporteerd, zoals een laag zelfbeeld, emotionele eenzaamheid, beperkte autonomie-verbondenheid, angststoornis en depressie. Een lage autonomie-verbondenheid is bovendien een risicofactor voor het ontwikkelen van een angststoornis of depressie. De standaard begeleiding op audiologische centra is doorgaans vooral gericht op medisch-technische aspecten ten behoeve van het verbeteren van de hoormogelijkheden. Intensievere focus op het verminderen van de psychische problemen is noodzakelijk, ook omdat de kwetsbare groep slechthorende of dove volwassenen hiervoor slechts in beperkte mate hulp zoekt.
Autonomie Versterkende Behandeling is een innovatieve effectieve persoonsgerichte methode voor horende volwassenen gebleken en is beschikbaar voor de toepassing bij deze groep van volwassenen met een auditieve beperking. Het onderzoek is gericht op de vraag of Autonomie Versterkende Behandeling leidt tot een vermindering van klinisch afwijkende autonomie-verbondenheid en/of psychische stoornissen bij volwassenen met een auditieve beperking.
Het onderzoek
Volwassenen met een auditieve beperking die klinisch afwijkend scoren op de Autonomie-Gehechtheidsschaal AGS-30 (gericht op zelfbewustzijn, gevoeligheid voor anderen en het vermogen om nieuwe situaties te hanteren), nemen deel aan een Autonomie Versterkende Behandeling. Daarnaast worden met gestandaardiseerde genormeerde zelfrapportage vragenlijsten eventuele symptomen van depressie of andere psychische klachten vastgesteld en worden enkele talige vaardigheden en hoormogelijkheden in kaart gebracht. Het effect van de Autonomie-Versterkende behandeling op de Autonomie-verbondenheid, en op de eventueel aanwezige andere psychische symptomen wordt onderzocht. De onderzoeksopzet maakt een vergelijking mogelijk van dit effect met het effect van een periode van standaard begeleiding (sociale counseling en communicatieve strategieën).
Verwachte output
Het project levert gegevens op over het effect van Autonomie Versterkende Behandeling op de Autonomie-Verbondenheid, en op eventueel andere aanwezige psychische symptomen van volwassenen met een auditieve beperking. Daarnaast zal het project inzicht verschaffen in de relaties tussen hoormogelijkheden, talige vaardigheden, autonomie-verbondenheid en psychische stoornissen.
Contact
Heb je vragen of ideeën, neem contact op met Anneke Vermeulen: a.vermeulen@pento.nl.
Insight in the conditions to participate in daily life for young children with moderate hearing loss: Towards an acoustic friendly and high-quality linguistic envionment
Onderzoeksproject ZonMW Expertisefunctie Zintuiglijk Gehandicapten: Insight in the conditions to participate in daily life for young children with moderate hearing loss: Towards an acoustic friendly and high-quality linguistic environment
Looptijd: 24 maanden (september 2021 tot september 2023)
Projectleider: E. Dirks
Nederlandse titel
Inzicht in de toegang tot spraak voor kinderen met een matig hoorverlies
Achtergrond
Om gesproken taal te kunnen leren moet je spraak goed kunnen horen. Voor kinderen met een matig gehoorverlies is dit leerproces niet vanzelfsprekend. Zij hebben vaak meer moeite met het leren van taal dan goedhorende leeftijdsgenootjes. De eerste levensjaren zijn belangrijk voor het leren van taal. Daarom richt dit onderzoek zich op jonge, matig slechthorende kinderen. Deze kinderen krijgen in onderzoek vaak minder aandacht dan dove kinderen.
Onderzoek
Het onderzoek gaat over het in kaart brengen van de toegang tot spraak voor kinderen met matig gehoorverlies. Hebben zij thuis, op de kinderopvang of bij opa en oma thuis voldoende toegang tot spraak? Deze informatie wordt gehaald uit hoortoestellen, er wordt gebruik gemaakt van een kleine recorder (LENA) die het kind draagt en er worden een aantal geluidsmetingen in hun leefomgeving gedaan. De resultaten van dit onderzoek worden gebruikt om ouders en zorgverleners te helpen om de toegang tot gesproken taal voor matig slechthorende kinderen te vergroten.
Contact
Heb je vragen of ideeën, neem contact op met Ruben Benard: r.benard@pento.nl.
Definition of Working Memory Profiles in children with an Auditory /Communicative Disorder
Financiering: ZG auditief/communicatief – ZonMW
Looptijd: 24 maanden (september 2021 tot september 2023)
Aanvrager: dr. M. Langereis (Pento)
Projectgroep:
dr. M. Langereis (Pento)
dr. A. Vermeulen, dr.ir. J.E. van Dijk (Pento)
Prof. dr. A. van Wieringen (KU Leuven)
dr. B. Franck (Auris)
Nederlandse titel
Bepalen van verbaal werkgeheugen profielen bij kinderen met een auditieve/communicatieve beperking
Achtergrond
Het verbaal werkgeheugen is belangrijk voor het tijdelijk vasthouden van informatie voor het kunnen verwerken en begrijpen van taal. Bij kinderen met een auditieve beperking of taalontwikkelingsstoornis is vaak sprake van werkgeheugenproblemen. Hierdoor wordt de taalontwikkeling bij beide groepen kinderen bemoeilijkt. Er zijn geen test- en behandelprogramma’s beschikbaar die de volledige range aan relevante verbale werkgeheugen aspecten omvatten.
Onderzoek
We gaan met een brede set van bestaande subtests een grote groep kinderen onderzoeken. Op basis van de uitkomsten op verschillende werkgeheugen onderdelen willen we algemene kenmerken, sterke en zwakke kanten, vaststellen in de zogenaamde profielen. Vervolgens worden specifieke behandeladviezen opgesteld gericht op de belangrijkste werkgeheugen profielen. Hierbij werken we samen met professionals uit de zorg en het onderwijs en natuurlijk met ervaringsdeskundigen.
Verwachte output
Beschikbaarheid van gerichte behandeladviezen op basis van inzicht in de sterke en zwakke aspecten van het verbale werkgeheugen van kinderen met een auditieve beperking of taalontwikkelingsstoornis. En ontwikkeling van diagnostische tool met trainingsadvies manual tbv het verbaal werkgeheugen kinderen TOS/DSH.
Contact
Heb je vragen of ideeën, neem contact op met Margreet Langereis: m.langereis@pento.nl.